António Bárbolo Alves

Yá por eiqui falemos de muita cousa, de tanta cousa, mas quaije siempre cun aquilho que ten a ber cun las lhénguas. I fui a pensar nisso qu’hoije me dei de cunta que se calhas nunca screbi subre l porquei de chamarmos a las nuossas falas “lhénguas”, “dialectos”, “eidiomas”, “falares”, etc.
Nun bamos eiqui a antrar an questones mui lhenguísticas pois todos estes chamadeiros ténen la sue stória, la sue rezon de ser, las sues splicaçones. Anteréssa-me solo saber porquei la mesma rialidade ten todos esses nomes. Ampecemos pul mais comun: lhéngua. Porquei se chama assi?

Ua de las cousas que muitas bezes oubimos subre l mirandés ye que esta ou aqueilha palabra, esta ou aqueilha maneira de dezir, tamien s’úsan neste ou naquel lhugar. Stamos a falar de palabras ou spressones que, muitas bezes, son bistas cumo calactelísticas de l mirandés mas que, an ciertos causos, se puoden scuitar por tierras que stan mais ou menos acerca de nós.

Por estas alturas de l anho, an que ls renuobos de la tierra mos amóstran l que ye la ressurreiçon, tamien ls poços, mesmo cun augas mais detebidas, s’ínchen de fuorça i de coraige i chégan quaije até la punta de riba. Quando nun arráman para fuora ampéçan a formar-se neilhes uns rumiacos, de color zberdeada, que bai tapando l’auga até nun la deixar ber.

Esta semana, die 21 de Febreiro, ye l Die Anternacional de la Lhéngua Materna. An todo l mundo i dezde l anho 2000, por einiciatiba de l’UNESCO, este die lhembra que la dibersidade lhenguística i l multilhenguísmo son andispensables al zambulbimiento. L respeito pulas lhénguas i las culturas ye un de ls alheçaces fundamentales ne l faborecimiento de la tolerância i de l respeito puls outros.

Tornando hoije al camino l nuosso riu, que deixemos yá bien acerca de la cidade de Miranda, el abistará, de l lhado squierdo, l famoso 2, zenhado na piedra, i lhembrando qu’eilhi s’ancóntran dous países. L Douro ye d’ambos i quier ser de todos. Que lhéngua se fala eiqui, preguntará l riu? Oube-se falar castelhano, tamien pertués,mas las “arribas”, ls “çpenhadeiros”, las “scobas”, ls “tomilhos”, las “fedigueiras”, las “faias”, las “cachoneiras” i l “bruído”, todo l que stá an sou redor fala mirandés.

Douro nace an Spanha i zamboca ne l Atlántico. Ten la sue ourige ne ls Picos de la Serra de Urbión, na probíncia de Sória, i la sue zambocadura acerca de la cidade de l Porto, an Pertual. Toda la giente sabe disto. Ben ne ls lhibros i stúda-se na scola. Mas l que naide sabe ye que l Douro tamien fala mirandés.

“El que quisiere apurarse
véngase muy sin temor
a la Fragua del Amor.”
Gil Vicente, Frágua de Amor

“La lhéngua debe traer lhuç a las cousas.”
Cícero, De oratore, III, 5
Hai un die destes, n’ua cumbersa subre estas cousas de las lhénguas, parguntei se sabien porquei se chama lhatin a la lhéngua que ben de Roma. La pargunta ye un pouco mal atropada i, por isso, la respuosta tamien nun puodie ser mui scorreita. Assi i todo, aquilho que you asperaba que me dezíssen era que l nome ben d’un pobo que bibie acerca de Roma i q’acabou por deixar l sou nome agarrado a essa fala.

Quei ye ua lhéngua?
Ua lhéngua ye un sistema de signos própio d’ua comunidade houmana que possibilita que ls sous membros ou falantes s’anténdan antr’eilhes. Dezde un punto de bista lhenguístico nun hai ningua difréncia clara antre aquilho que s’acostuma chamar cumo lhéngua, dialecto, fala ou outros chamadeiros. Aquilho que mais difrencia ua lhéngua d’un dialecto ye l grau de reconhecimiento oufecial ou l sou statuto decretado pul Stado ou outra forma de poder dominante.