António Bárbolo Alves

“Las lhénguas son puortas que s’ábren rechinando para cousas que nun eijísten” José Tolentino Mendonça, ‘Bocca della Verità

Para quien inda se lhembre, na última “Pruma...” falemos de la “pátria”, quedando la promessa de tornar a esta eideia para falar de lhénguas. Por estes dies an que muito tenemos falado de la “Lhéngua Materna” – por oucasion deste Die Anternacional, a 21 de febreiro – lhembremos tamien que ls remanos, ousando las palabras de Cícero (De Finibus, 1, 4), falában de “patrius sermo”.


“Ubi bene, ibi patria” (La tue pátria stá adonde steias a gusto"

Hai uns tiempos zafiórun-me para falar, nuas Jornadas, subre ls lhaços antre las lhénguas i la pátria. Penso you qu’esse zafio haberá salido de l’eideia de ‘pátria lhenguística’, presente na conhecida fraze de Fernando Pessoa (Bernardo Soares), “la mie pátria ye la lhéngua pertuesa”. I la berdade ye qu’eilha yá fizo correr muita tinta, indas que, penso you, poucos conhéçan las outras palabras de l parágrafo adonde stá!


An Márcio l sol rega i l’auga queima. António Maria Mourinho, Ditos dezideiro

Ye Márcio. Na mitologie mirandesa este era, datrás, l més mais temido. Ampeçában ls purmeiros sinales de Primabera mas, cun eilhes, benien tamien las zgraniçadas i l friu, amostras de sentido cuntrairo que traien maleitas, pa la giente cumo pa ls animales, tan brabas que, diç ua cunta, este més matou a sue mai cun ua scarambanada.
Na Grécia Antiga, l tiempo era un don de ls diuses. Zeus era l duonho i senhor de las nubres, de l’auga i de ls trúnios. Ls remanos chamórun-le Júpiter i dórun-le l sobrenome de ‘Tonante’ – Jupiter Tonans – ou seia, aquel que probocaba l trúnios.


La palabra ye metade de quien la pronuncia, metade de quien la scuita. Michel de Montaigne

La stória de las palabras ye la stória de l mundo. Las palabras son eimigrantes an cata de quien les deia acolhida. Cun eilhas lhieban la sue i la nuossa stória, la sue i la nuossa eidentidade. Arrástran cun eilhas mudanças, eiboluçones, registros de lhuitas, d’amores i de todo aquilho que ye própio de la spece houmana. Drentro de cada ua cáben muitas outras. Por muito que las usemos pensando que son (solo) nuossas ou de la nuossa lhéngua, eilhas ténen lhaços cun outras palabras, cun outras lhénguas, cun outras culturas que muitas bezes nien eimaginamos.


“Biba l lhatin, lhéngua scusada” Nicola Gard

Desta beç esta Pruma nun ampeça cun ua fraze de naide. Ampeça cun un título. L oureginal, an eitaliano, ye este: “Viva el latino. Storie E Belleza Di una Lingua Inutile”. Nun serie preciso ler l lhibro para antender que se trata d’un zafio, ua spécie de ferronada que l outor, professor de l’Ounibersidade d’Oxford, mos dá para que mos deiamos de cunta de l balor de l lhatin, ua lhéngua que se cunsidera muorta, que yá pouco se studa i que muitos cunsidéran que nun sirbe para nada.


“Las lhénguas, cumo las religiones, bíben de las heirezies.” Miguel de Unamun

Yá por eiqui falemos de muita cousa, de tanta cousa, mas quaije siempre cun aquilho que ten a ber cun las lhénguas. I fui a pensar nisso qu’hoije me dei de cunta que se calhas nunca screbi subre l porquei de chamarmos a las nuossas falas “lhénguas”, “dialectos”, “eidiomas”, “falares”, etc.
Nun bamos eiqui a antrar an questones mui lhenguísticas pois todos estes chamadeiros ténen la sue stória, la sue rezon de ser, las sues splicaçones. Anteréssa-me solo saber porquei la mesma rialidade ten todos esses nomes. Ampecemos pul mais comun: lhéngua. Porquei se chama assi?


“E nom lhe acharõ outra cousa senom huu pã e ajnda ençetado”. Crónica do Condestabre de Portugal Dom Nuno Alvares Pereira (XXXIV: 84)

Ua de las cousas que muitas bezes oubimos subre l mirandés ye que esta ou aqueilha palabra, esta ou aqueilha maneira de dezir, tamien s’úsan neste ou naquel lhugar. Stamos a falar de palabras ou spressones que, muitas bezes, son bistas cumo calactelísticas de l mirandés mas que, an ciertos causos, se puoden scuitar por tierras que stan mais ou menos acerca de nós.


“Yá sabes quei ye l miedo?”. Cunta “L rapaç que nun sabie quei era l miedo”

Por estas alturas de l anho, an que ls renuobos de la tierra mos amóstran l que ye la ressurreiçon, tamien ls poços, mesmo cun augas mais detebidas, s’ínchen de fuorça i de coraige i chégan quaije até la punta de riba. Quando nun arráman para fuora ampéçan a formar-se neilhes uns rumiacos, de color zberdeada, que bai tapando l’auga até nun la deixar ber.


Assinaturas MDB