La pruma braba
“La política lhenguística nun debe ser bista cumo ua deficuldade, mas cumo un atibo.”
“Comisson Ouropeia (Decumento oufecial subre l multilhenguismo
L’ouficializaçon de l mirandés ye, an muitos campos i calatrizes, simbólica. Indas que la Lei eijista, l uso de la lhéngua n’admenistraçon pública inda ye ralo, mantenéndo-se l’heigemonie de l pertués. La bitalidade dua lhéngua nun se garante solo cun decretos. Ye preciso qu’eilha seia eiconomicamente i socialmente bantajosa.
Hoije an die, l ansino de l mirandés depende de l’outonomie de las scolas i de la buntade de ls pais, nun stando antegrado ne l currículo nacional cumo deciplina oubrigatória. Para alhá disso, la falta dun ourçamento fixo i robusto fai cun que la promoçon de la lhéngua dependa de l boluntarismo d’associaçones. Segundo Marcellesi i Guespin, se la lei nun fur acumpanhada por mudanças nas atitudes de la sociedade i por apoio anstitucional, l’ouficializaçon cuorre l risco de ser solo ua “bitória de papel”, un dreito jurídico que nun demuda las relaçones de fuorça ne l quotidiano.
Passo 3: Codificaçon i planeamiento de l corpus
Ua lhéngua reconhecida precisa de ferramientas técnicas para ouperar an nuobos domínios. La Cumbençon Ourtográfica (1999) fui un passo bital para fixar ua norma scrita i permitir un ansino ouniforme. Assi i todo, la norma ye solo l alheçace. Falta inda cunsulidar la criaçon de dicionairos terminológicos, gramáticas atualizadas i manuales scolares struturados.
Indas que la lhiteratura i las traduçones téngan probado la plasticidade de l mirandés, la codificaçon solo ye eificaç se l falante s’apropiar de la lhéngua an todos ls registros. L zafio actual ye a modernizaçon lhexical: criar cundiçones para que se puoda screbir un correio eiletrónico, un relatório técnico ou un artigo científico. Sien isso, la lhéngua cuorre l risco de quedar cunfinada al passado, bista cumo ua relíquia i nó cumo un sistema bibo i funcional.
Passo 4: Amplantaçon i eibaluaçon (l feturo)
Ye l passo an que se berifica se la sociedade eifectibamente adopta las medidas anteriores. L punto crucial deste passo ye l’aceitabelidade: de nada sirbe ua lei ou ua norma ourtográfica se ls falantes nun las reconhecíren cumo sues ou se nun sentíren outelidade ne l sou uso. Neste sentido, qualquiera anterbençon desta natureza debe ourientar-se pa la precura de cunsensos. La lhéngua ye de todos i todos dében ser chamados a partecipar na sue costruçon i preserbaçon, demudando l planeamiento anstitucional nua prática social bibida.
Ne l cuntesto atual, indas que téngamos sinalética bilhengue, traduçones i ansino de l mirandés nas scolas, la trasmisson geracional stá an risco. Ua stratégia eificaç hoije debe ser oufensiba, cumbatendo l preconceito lhenguístico — l sentimiento de que la bariante lhocal ye anferior — i garantindo que l mirandés seia bisto cumo ua lhéngua de feturo i nó solo ua relíquia folclórica de l passado. L’eibaluaçon custante permite ajustar las directrizes: se l númaro de falantes diminui, la política d’amplantaçon debe ser repensada para tornar la lhéngua presente ne ls nuobos spácios de socializaçon digital i cultural.
Cumprender la glotopolítica ye antender que nun somos solo outelizadores passibos de la lhéngua, mas ls sous berdadeiros arquitectos. La subrebibéncia de l mirandés depende dua acçon boluntarista i dua melitáncia lhenguística actiba. Se l Stado i la própia comunidade nun ambestíren seriamente ne l sou uso admenistratibo, mediático i tecnológico, la Lei de 1999 cuorre l risco de se tornar ua concha bazie — un menumento jurídico a un patrimonho que deixou de ser falado. Assi, la glotopolítica ye, an derradeira análeze, ua ciéncia al serbício de la democracie, de la dibersidade i de l’eiquidade, lhembrándo-mos de que l çtino dun sistema de signos ye andissociable de las scuolhas políticas de la sociedade que l’outeliza.
