A opinião de ...

“Todas las lhénguas son ua queston política.” Marcellesi i Guespin (1986). “Pour la glottopolitique”.

Supóngamos, por un cachico, que la gramática fusse un código cebil i l’ourtografie ua frunteira. Isto ye, an eisséncia, l que mos ansina la glotopolítica. Esta eideia, popularizada an 1986 por Jean-Batiste Marcellesi i Louis Guespin na rebista Langages, bieno a sacudir l’eideia de que las lhénguas son solo ua ferramienta técnica de comunicaçon. Na berdade, todas las sociedades zampeínhan ua açon subre la lhenguaige, i essa anterferéncia ye anseparable de l’eisercício político.
Antes deste artigo fundador, falába-se normalmente an “política lhenguística” ou an “planeamiento lhenguístico”. Mas Marcellesi i Guespin cunsidéran que tales spressones son demasiado redutoras. Pa ls outores, l’abordaige tradicional referie-se solo a las anterbençones splícitas i anstitucionales de l Stado — cumo, an Fráncia, la Lei Toubon (1994), qu’ampuso l uso de l francés ne l spácio público.
La propuosta destes outores, por sue beç, stríba-se nua bison mais lharga. Eilha abarca todo: dezde las decisones menisteriales a las atitudes naturales de ls falantes, passando pula maneira cumo ua classe social baloriza ou çprézia ua pronúncia. Tráta-se de l studo de todas las anterbençones subre la lhéngua, séian eilhas cuncientes ou nó, eisaminando las relaçones de fuorça sociales atrabeç de l ángulo de la lhenguaige.
Para passar de la teorie a la prática, specialmente an cuntestos de lhénguas menorizadas, cumo l mirandés, esta deciplina ouserba un ciclo d’anterbençon que puode ser debedido an quatro passos fundamentales qu’a seguir s’aclárian:
Passo 1: Radiografie sociolhenguística
Antes de qualquiera medida, ye amperatibo cumprender l terreno. Ne l causo de l mirandés, este scalon stríba-se ne l saber i ne l mostrar que la lhéngua — indas que seia la pieça central de l’eidentidade mirandesa — s’ancontra prancipalmente lhimitada als domínios fameliar i rural, xufrendo ua presson cuntínua de sustituiçon pul pertués.
Assi i todo, pa ls teóricos de la ária, l diagnóstico bai para alhá de la çcriçon statística. El céntra-se na subjectebidade de ls falantes. Cabe a la comunidade i als sous agentes decidir l çtino de l sou patrimonho lhenguístico. Este passo einicial debe respunder a questones cruciales:
- Preténde-se que l mirandés seia ua lhéngua de comunicaçon quotidiana antegral ou solo ua lhéngua d’hardança?
- La lhéngua debe reduzir-se al campo pribado (família/bezinos) ou debe cunquistar l spácio público (comércio, serbícios, redes sociales)?
- L’oubjetibo ye outelizá-la solo an momentos solenes i dies festibos (cumo marca folclórica) ou torná-la un beículo d’anstruçon i cidadanie?
Segundo Marcellesi i Guespin este passo ye adonde se çcubre la diglossie. Nun se trata solo de saber quien fala l quei, mas d’antender las relaçones de poder: porquei l falante de mirandés sinte necidade de demudar pa l pertués an cuntestos formales? L diagnóstico glotopolítico amostra que la “scuolha” de l falante ye, muitas bezes, cundicionada por ua strutura social que l aparta la sue lhéngua materna.
Passo 2: Seleçon i planeamiento
Este ye l passo de la decison política soberana subre l lhugar qu’ua lhéngua debe acupar na hierarquie social i anstitucional. Segundo la glotopolítica, nun se trata solo dua scuolha admenistratiba, mas dun acto que redefine las relaçones de poder i l’eidentidade dun pobo.
Ne l causo de l mirandés, l anho de 1999 representou ua ruptura stórica. Cun la aprobaçon de la Lei n.º 7/99, Pertual reconheciu ouficialmente ls dreitos lhenguísticos de la comunidade mirandesa. Este acto fui fundamental para demudar l stigma glotopolítico: l mirandés deixou de ser categorizado cumo un “dialecto” — termo que, na óptica de Marcellesi i Guespin, sirbe para minorizar i çqualificar bariedades lhenguísticas — para ser reconhecido cumo la segunda lhéngua de Pertual (“na tierra de Miranda”).
Esta mudança fizo cun que l mirandés deixasse l spácio doméstico i la tradiçon oural, ganhando assento ne l çcurso admenistratibo i anstitucional.
Assi i todo, este strumento jurídico inda nun cunseguiu la plena amplementaçon admenistratiba.

(Sigue pa la semana)

Edição
4086

Oferta para Assinantes

Cartão Moeve