A opinião de ...

La pruma braba

Todas las yerbas ténen malzina.
 
Adaige mirandés
 
 
Hoije, an mais un passeio pu las nuossas arribas, tornei a dar-me de cunta de las muitas yerbicas que, por estas alturas de l anho, sálen a mostrar cumo inda stan bibas, nun zaparecírun nien se deixórun lhebar pul Eimbierno cumo se podie pensar. Quien iba comigo, nun sendo deiqui, mas sabendo muito de yerbas i de malzinas, iba-me dezindo i lhembrando que muitas destas yerbas sírben para algua cousa.
Fui eiqui que me lhembrei, ua beç mais, de l adaige mirandés que diç “que todas las yerbas ténen malzina”.  I lhembrei-me tamien de l’eitimplogie i de cumo eilha mos puode ansinar algua cousa subre estas malzinas. Ampeçando por esta mesma palabra, ye possible q’eilha tenga seguido ua “eitimologie pouplar”, formada a partir de la palabra “mal” - ua beç que se trata de remédios pa ls males ou maleitas -, apartándo-se assi de la sue ourige eitimológica,  medicīnas, an pertués, “mezinhas”. An mirandés, cunserbou-se assi l [n] antrebocálio, que caiu an pertués, i eiqui hoube un acrecento eipentético de l son houmorgénico de [ĩ] para çfazer  l hiato (medicīnasmeezĩ/as > mezinhas).
Mas l que mais se bei por estas tierras son ls tomilhos, subretodo l tomilho-burriqueiro ou tomilho-burreinho, assi chamado por ser muitode l gusto destes animales. Sendo ua yerba que medra an lhugares pedregosos i cun pouca tierra, nun deixa d’agradecer la ceçon i s’agarra algua terrica indas que steia solo remexida agradece i bóta-se a medrar i a florir cun toda la color e toda la coraige.
L sou chamadeiro ben de l lhatin “thymus” ou “thymum” que l pediu amprestado al grego “thumus” ou “thymon”. Trata-se assi d’un diminutibo a partir de bariantes de l lhatin bulgar “tumus” ou “tumum”. Indas que la forma grega seia mui aparecida cun la palabra “thymós”, que quier dezir fuorça i coraige, l assento i outros rasgos fazírun que la palabra seguisse outros caminos. Puode até ser que se tenga ancuntrado cun l lhatin “thus, thuris”  (ancenso), de donde ben l nuosso “turíbulo”, que muitos dízen ser un ampréstamo de l grego, indas q’an grego nun s’ampregasse para esse fin i puoda ser qualquiera produto de cheiro que se queima an rituales (l ancenso era chamado “líbanos”).
Seia cumo fur, parece cierto que todas estas palabras s’armánan cun ua raiç indo-ouropeia, *dheu-, que quier dezir fumos, bapores, cousas que puoden chubir a modos de nubre ou de fumo. Hai quien diga que ls gregos yá ampregában l tomilho para queimar an sacrifícios als diuses, ou rituales de purificaçon, subretodo quando nun podien tener l ancenso, q’era mais caro i tenie de benir de fuora.
Mas quien querga saber un cachico mais subre la nuossa stória, la stória de ls parfumes, de las yerbas i de ls cheiros na cultura oucidental puode ler l lhibro de Marcel Detienne, Les jardins d’Adonis. La mythologie des parfums et des aromates en Grèce. Paris, Gallimard, 2007 (tamien hai ua traduçon spanhola). L outor armana alguns de ls mitos gregos – subretodo aqueilhes que splícan l nacimiento d’Adónis, nacido de Mirra (tamien chamada Esmirna) i mais tarde feito an mirra cumo castigo por ser filho de l sou abó de las calças – cun ls cheiros i las yerbas de cheiro, ora usadas cumo hoije an die para apaladar i adubar las cousas, ora cun funçones cultuales al serbício de las mais çtintas debindades.
Por cierto que la obra nun se queda cun la stória d’Adónis. Ancuntramos tamien l mito de Minta, que se quijo casar cun Hades i, por isso, fui feita na menta, aqueilha mesma que tenemos i ancuntramos nas huortas. L código botánico bei-se assi armanado cun un código social ua beç que nien todas las yerbas se puoden ajuntar, tal cumo nien todos ls casamentos puoden ser aceites!
 

Edição
3629

Oferta para Assinantes

Cartão Moeve